تذكّراً ، فامضه ولا إعادة عليك فيه » . « 1 » سند روايت : « محمّد بن الحسن باسناده عن سعد بن عبداللَّه » : طريق شيخ طوسى رحمه الله مطابق آن چه كه در « المشيخه » ذكر گرديده ، عبارت است از : « فقد أخبرني به الشيخ أبو عبد اللَّه « 2 » عن أبي القاسم جعفر بن محمّد بن قولويه « 3 » ، عن أبيه « 4 » عن سعد بن عبد اللَّه . وأخبرني به أيضاً الشيخ رحمه الله عن أبى جعفر محمّد بن علىّ بن الحسين « 5 » ، عن أبيه « 6 » عن سعد بن عبد اللَّه » « 7 » ؛ و اين طريق ، طريق صحيحى است . « سعد بن عبداللَّه » : سعد بن عبداللَّه بن أبى خلف الأشعرى القمىّ ، از فقها و بزرگان جليل القدر است كه داراى تأليفات زيادى بوده و از ثقات اماميه است . « 8 »

--> ( 1 ) - محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 1 ، ص 387 ، حديث 1104 ؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 471 ، باب 42 از ابواب الوضوء ، حديث 6 . ( 2 ) - مراد شيخ مفيد رحمه الله است كه از فقهاى بزرگ اماميه مىباشد . ( 3 ) - نجاشى رحمه الله درباره او مىنويسد : « كان أبو القاسم من ثقات أصحابنا وأجلّائهم في الحديث والفقه . . . وكلّ ما يوصف به النّاس من جميل وثقة وفقه فهو فوقه . . . » . ر . ك : رجال النجاشى ، ص 123 ، شماره 318 . ( 4 ) - نجاشى رحمه الله در مورد او مىنويسد : « من خيار أصحاب سعد » - همان - ؛ علّامه تفرشى رحمه الله نيز مىنويسد : « وأصحاب سعد على ما يفهم أكثرهم ثقات . . . فكأنّ قول النجاشي : إنّه من خيار أصحاب سعد ، يدلّ على توثيقه » ؛ - نقد الرجال ، ج 4 ، ص 305 ، شماره 5017 / 661 - ؛ سيّد بن طاووس رحمه الله نيز ضمن ترجمه « الحسن بن على بن فضّال » حديثى را از « محمّد بن قولويه » نقل مىكند و در انتها مىنويسد : « أقول : إنّي لم استثبت حال محمّد بن عبد اللَّه بن زرارة وباقي الرجال موثّقون » و صاحب معالم نيز در حاشيه مىنويسد : « ههنا نصّ على توثيق محمّد بن قولويه وعليّ بن ريّان » - التحرير الطاووسى ، صص 75 و 76 ، شماره 95 - . ( 5 ) - منظور شيخ صدوق رحمه الله است . نجاشى رحمه الله درباره او مىنويسد : « نزيل الرىّ ، شيخنا وفقيهنا ووجه الطائفة بخراسان . . . » - رجال النجاشى ، ص 389 ، شماره 1049 - ؛ شيخ طوسى رحمه الله نيز وى را چنين توصيف مىكند : « جليل القدر ، يكنّى أبا جعفر ، كان جليلًا ، حافظاً للأحاديث ، بصيراً بالرجال ، ناقداً للأخبار ، لم ير في القميّين مثله في حفظه وكثرة عمله . . . » - الفهرست ، ص 237 ، شماره 710 - . ( 6 ) - على بن الحسين بن موسى بن بابويه القمىّ ، أبوالحسن ، پدر شيخ صدوق رحمه الله است ؛ نجاشى رحمه الله در ترجمه او مىنويسد : « شيخ القميّين في عصره ، ومتقدّمهم ، وفقيههم ، وثقتهم . . . » - رجال النجاشى ، ص 261 ، شماره 684 - ؛ شيخ طوسى رحمه الله نيز در مورد او مىگويد : « كان فقيهاً جليلًا ، ثقة . . . » - الفهرست ، ص 157 ، شماره 392 - . ( 7 ) - محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 10 ، ص 388 ، شماره 19 . ( 8 ) - ر . ك : احمد بن على نجاشى ، رجال النجاشى ، ص 177 ، شماره 467 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، الفهرست ، ص 135 ، شماره 316 ؛ سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى ، معجم رجال الحديث ، ج 8 ، ص 74 ، شماره 5048 .